رفتار انسان در محیط زیست، باعث ایجاد عدم تعادل در روابط اجزاي سازنده محیط شده است. زیرا محیط زیست مجموعه اي است از منابع انرژي ، مواد بی جان ، (آب ، خاك ، هوا) و موجودات جاندار ، (گیاه ، جانور ، انسان) که این سه عامل در ارتباط با یکدیگر بوده و در جهت بقاي محیط زیست لازم و ملزوم یکدیگرند.

تاریخ انتشار:۱۳۹۷/۱۰/۱۷ - ۱۹:۴۴ کد خبر : 17534

 

به همین منظور با دکتر ناصرحاج محمدی متخصص امور شهری و پژوهشگر دکترای فوق تخصص برنامه ریزی محیط زیست در خصوص حفظ محیط زیست و تهدیدات زیست محیطی که امنیت انسانی را به خطر می اندازند،گفت و گویی انجام دادیم که ماحصل آن در ذیل می آید:

مهمترین عاملی که موجب تخریب و یا عدم تعادل محیط زیست با عمران و شهرسازی مدرن می شودچیست؟
امروزه تخریب محیط زیست به بحرانی جهانی تبدیل شده که روز به روز بر عمق و دامنه این بحران افزوده می شود. به این دلیل حفاظت از آن به آنچنان ارزش اخلاقی تبدیل شده است که حمایت کیفري از آن ضروري می نماید. با ماشینی شدن زندگی انسان و پیشرفت هاي تکنولوژیک ، زمینه مهار بیشتر طبیعت فراهم گردید. از این پس انسان به عنوان ارباب بلامنازع طبیعت ظاهر گشت و براي دستیابی به اهداف و رفع نیازهاي رو به رشد خود راه چپاول طبیعت را در پیش گرفت. در نتیجه رابطه انسان و طبیعت از یک رابطه متعادل و برابر به رابطه اي نابرابر تبدیل شد که انسان حاکم طبیعت شناخته می شد. به این ترتیب دستیابی به توسعه پایدار را با مشکل روبرو ساخت.با توجه به اینکه در راسـتاي عـدالت محیطـی دستیابی به توسعه پایدار متضمن وجود چهار عامل محیط ، جمعیت و منابع ، جامعه وفرهنگ ، اقتصاد باشد ، بنابراین نبود هریک از این عوامل مانع از دستیابی به توسعه پایدار و عدالت محیطی خواهد شد. در این بین محیط زیست نیز به عنوان یکی از عوامل اصلی توسعه پایدار که در حیات انسانی نقش مؤثري را ایفا می نمایـد بـه وسـیله اي اساسی براي دستیابی به توسعه زودهنگام بر اساس دیدگاههاي سودمحور موجود در جهان سرمایه داري تبـدیل شـده است. در صورتیکه روند فعلی بهره برداري و تخریب محیط زیست با تکیه بر مکاتب اصالت فایده و سرمایه داري ادامه یابد نه تنها مانع از تحقق توسعه پایدار خواهد شد، بلکه آینده حیات را در زمین در معرض خطر نابودي قرار می دهد.
اصل اول در حفاظت ، بهبود و به سازي محیط زیست ، برقراري تعادل بین عوامل تشکیل دهنده محیط زیست است. وقتی که عوامل تشکیل دهنده محیط زیست از لحاظ کمی و کیفی در شرایط مناسب باشند ، محیط زیست در حال تعادل است. هر گونه تغییر در هرکدام از عوامل باعث عدم تعادل می گردد و آنچه که موجبات عدم تعادل را فراهم می سازد ، به طور کلی در قالب تخریب یا آلودگی ظاهر شده و منشأ این تخریب یا آلودگی انسان و عملکردهاي وي در محیط ریست است که امروزه به عنوان معضلات زیست محیطی روند فوق العاده اي دارد.
با وجود خشکی فلات ایران و کاهش منابع زیرزمینی چه توجیهی و راهکاری برای امنیت محیط زیست و عمران بیشتر دارید ؟
رابطه میان وضعیت منابع زیستی و سرچشمه های حیات با امنیت و سیاست ملی و بین المللی، موضوع اصلی ژئوپلیتیک است. بروز چالش هایی در زمینه محیط زیست در قرن بیستم زمینه ساز توجه مردم و دولت ها به مسائل محیط زیست گردید که از جمله آنها کمبود منابع آبی بود. آب تنها عنصری است که وجود آن برای تولید مواد غذایی، توسعه اقتصادی بقای موجودات زنده ضروری است. منابع آب شیرین که برای مصرف استفاده می شوند، تنها ۵/۲ درصد کل آبهای جهان را شامل می شوند. فلات ایران سرزمینی خشک است؛ میانگین بارش در ایران با ۲۵۰ میلیمتر در سال کمتر از یک سوم میانگین بارندگی در جهان است؛ اما پیش بینی های آب و هوایی، حاکی از این است که در آینده خشک تر نیز خواهد شد. در واقع ذخیره و عرضه آب در ایران در حال کاهش است. این در حالی است که تقاضا برای آب در ایران روز به روز بیشتر می شود؛ به طور کلی آب بزرگ ترین محدودیت منابع در ایران و بزرگ ترین چالش زیست محیطی ایران در قرن ۲۱ است. با از دست رفتن منابع آب زیرزمینی، بسیاری از بخش های کشور غیرقابل سکونت خواهد شد و پیامدهای آن ویرانگر خواهد بود.
به‌طور کلی پنج تهدید زیست محیطی اصلی ایران که امنیت انسانی را به مخاطره می‌اندازد به شرح زیر قابل تقسیم است:
آب: فلات ایران سرزمینی خشک است؛ میانگین بارش در ایران با ۲۵۰ میلیمتر در سال کمتر از یک سوم میانگین بارندگی در جهان است؛ اما پیش‌بینی‌های آب و هوایی حاکی از این است که در آینده خشک‌تر نیز خواهد شد.
به‌طور کلی آب بزرگ‌ترین محدودیت منابع در ایران و بزرگ‌ترین خطر محیط زیست ایران در درازمدت است. با از دست رفتن منابع آب زیرزمینی، بخش‌هایی از کشور غیرقابل سکونت خواهد شد و راه حل این بحران، تجدید نظر کامل درباره شیوه و رویکرد مدیریت آب در ایران است.

کارشناسان بسیاری می‌گویند لازم است درباره شیوه و رویکرد مدیریت آب در ایران کاملا تجدیدنظر شود. آنان چهار اولویت مشارکت، قیمت گذاری،حفاظت وبهینه سازی استفاده از آب را پیشنهاد می دهند.
آسیب‌دیدگی و فرسایش خاک: این تهدید از ۲ منبع بیابان‌زایی و جنگل‌زدایی نشأت می‌گیرد. این واقعیت دارد که ناحیه‌ای وسیع از ایران همواره بیابانی بوده است؛ اما در این لحظه، سرعت گسترش بیابان‌زایی است که نگران‌کننده و هشداردهنده است. روندهای تغییر آب و هوا عامل بیابان‌زایی هستند؛ اما فشار جمعیت با استفاده بیش از حد آب و چرای بی‌رویه نیز بیابان‌زایی را تشدید می‌کنند.
برای مثال خاک زراعی ایران با سرعت ۲۰ برابر سریع‌تر از آنچه تشکیل می‌شود، از دست می‌رود که نتیجه آن بیابان‌زایی و جنگل‌زدایی است. احیای جنگل‌ها، ادغام مدیریت منابع طبیعی و برنامه‌ریزی برای پایداری بومی و بوم‌شناختی و‌ اجرای قوانین حفاظت از منابع آب و زمین از جمله راهکارهای پیشنهادی است.
انرژی: در حال حاضرسرانه مصرف انرژی و میزان سرانه تولید دی‌اکسید کربن ایران بیشتر از حد استاندارد است. این امر به افزایش جمعیت ایران، آرزوهای درست و قانونی آن در زمینه توسعه و ذخایر نفت و گاز طبیعی فراوان مربوط می‌شود. قیمت انرژی در ایران به نسبت سایر کشورها نازل تر است. البته طی سه دهه گذشته دولت ایران کاری عظیم در زمینه حمایت از توسعه انسانی مانند افزایش میانگین طول عمر، گسترش آموزش و پرورش، افزایش درآمدها منهای مالیات انجام داده است و برق‌رسانی و انرژی ارزان به این توسعه انسانی به شدت کمک کرده‌اند؛ اما دولت برای کربن‌زدایی از اقتصاد خود باید راهکارهایی را مدنظر قرار دهد که از جمله آنها می‌توان به بهینه‌سازی و کارآیی انرژی در شبکه‌های مصرف مسکونی، صنعتی، حمل‌ونقل شهری، افزایش سهم انرژی خورشیدی، بادی، آبی، ژئوترمال (انرژی زمین‌گرمایی)؛‌ مشارکت بیشتر بخش خصوصی در بخش انرژی به‌ویژه در انرژی قابل تجدید و سرمایه‌گذاری در فناوری‌های جدید انرژی اشاره کرد.
آلودگی هوا: در میان همه مسائل مربوط به محیط زیست ایران، تاثیر آلودگی هوا بر کیفیت زندگی احتمالا آنی‌ترین و ملموس و مشهودترین تهدید است. توفان ریزگردها که طی ۷ سال گذشته آغاز شده و از آن سوی مرزهای غربی ایران وارد می‌شوند به معضل آلودگی هوا افزوده است. این توفان‌ها به اقتصاد ایران به‌ویژه کشاورزی (مثلا تولید عسل) و حمل‌ونقل صدمه می‌زند؛‌ بهداشت و سلامت عمومی ایران را ضعیف می‌کند (با تاثیراتی تا حد تعطیلی مدارس)، نظام زیستی ایران به‌ویژه جنگل‌های بلوط در رشته‌ کوه‌های زاگرس را تهدید می‌کند. حل این مشکل نیازمند همکاری موثر منطقه‌ای، قیمت‌گذاری انرژی، برخورد با انتشار گاز از لوله اگزوز خودروها و اجرای سیاست‌های درست در این زمینه است.
خسارت تنوع زیستی: پنجمین چالش زیست‌محیطی ایران از دست رفتن تنوع زیستی است. ایران بیش از ۱۱۳۰ گونه جانور مهره‌دار و ۷۶۰۰ گونه گیاهی دارد و زیستگاه پستانداران بزرگ مانند یوزپلنگ آسیایی، گوزن زرد ایرانی و گور خر آسیایی است؛ انقراض برخی انواع و گونه‌های گیاهی و جانوری در ایران در حال شدت یافتن است.
برای حل معضلات محیط‌زیست در ایران، به یک ساماندهی شجاعانه از بالا نیازمند است که البته به نظر می‌رسد در ایران به تدریج شروع شده است. در حال حاضر انجام کارهای فراوانی از طرف سازمان محیط زیست، سازمان جنگل‌ها، مراتع و آبخیزداری، وزارت نیرو و اداره جهاد کشاورزی در زمینه بهبودوضعیت محیط زیست اقداماتی در حال انجام می باشد.

مطالب مرتبط

نظر شما

دسترسی سریع به آرشیو روزنامه

  • دسترسی سریع

  • پربازدید ترین ها

    آخرین اخبار