ساختارتولید کشاورزی کشور در ارتباط با قرار گرفتن در زنجیره ارزش، عارضه های بسیاری دارد که از آن جمله باید به پایین بودن سهم فعالیت بنگاه های تعاونی وشرکتهای سهامی (عام و خاص) در کنار بالا بودن سهم واحدهای خرد و معیشتی خانواری(کوچک مقیاس و غیر رسمی) در تولید کشاورزی نام برد در این میان، البته نمیتوان از نقش برخی شرکتهای شبه دولتی بویژه در تولید محصولات لبنی غافل بود اما نکته اینجاست که آنها را نمیتوان واحدهایی با مناسبات صریح بنگاهداری بخش خصوصی تلقی کرد.

تاریخ انتشار:۱۳۹۷/۰۸/۱۹ - ۱۹:۰۳ کد خبر : 14753

در هر حال، متاسفانه تفوق خرده فرهنگ دهقانی و روند رو به نزول سرمایه و اعتماد اجتماعی در پهنه های کشاورزی و نوعی ترس از مشارکت(فوبیای مشارکت و همکاری در میان تولیدکنندگان بدلیل گریز از ضرر و زیان احتمالی) و بی‌توجهی به برندسازی و نبود بستر شکل‌گیری نام‌های تجاری حقوقی از پیامدهای شرایط فعلی در کشاورزی ایران است. در واقع شرکتهای کشاورزی سهم ناچیزی از تولید ناخالص محصولات کشاورزی دارند و حتی حضورشان در نهاد بورس نیز از تعداد انگشتان یک دستتجاوز نمی کند.

پایین بودن سهم بنگاهی نشان میدهد که در واقع، «حاکمیت شرکتی» جایی در ساختار تولید بخش کشاورزی ندارد. در معرکه فقدان حاکمیت شرکتی در نزد شرکتهای تعاونی کشاورزی و روستایی؛ اتحادیه های شهرستانی، استانی و حتی اتحادیه های ملی هم از نبود سیاستگذاری درست و منطقی در رنج میباشند. نگاهی به سیاست های اتخاذ شده در دهه ۷۰ تا ۹۰ اتحادیه های ملی کشور، سیاهه ای از ناتوانی ها و شکست های استراتژیک را به ذهن متبادر میسازد. باید بپذیریم که در سیاستگذاری بسیار ضعیف و ناتوانیم. ناتوانی در بهره برداری از قابلیتهای بازار‌های سرمایه و چالش در تامین مالی، مفاهیمی مانند بهره وری در صرفه‌های ناشی از مقیاس تولید را بی اثر ساخته، کاهش قیمت تمام شده محصولات کشاورزی و توانایی تاثیرگذاری در بازارهای جهانی و نهایتا عنصر رقابت را به حداقل تقلیل داده است.

ساختار تولید در بخش کشاورزی، جزایری پراکنده و فاقد هم افزایی مالی -تکنیکی میباشند. عقلانیت ما در سیاستگذاری اتحادیه های ملی، عقلانیتی ابزاری، انفعالی، شتابزده و حسب اقتضاء است، و چون عقلانیتی راهبردی و آینده ساز نیست، مهمترین دستاورد اتحادیه های ملی ما طی سه دهه گذشته منتهی به خرید دو کشت و صنعت جیرفت و شهید رجایی و بنگاه های ورشکسته حمل و نقل و باربری شده که هر روز با مشکلات ریز و درشت آن دست به گریبانیم. چرا در حالی که شرکای کشور همسایه و اتحادیه های تعاونی آنها در جستجوی خرید مهمترین کارخانه پتروشیمی تولید کود فسفات در کشور ما بودند ما همچون «گنگ خواب دیده» در تکاپوی خرید کشت و صنعت های زیان ده و رو به استهلاک بودیم؟ جواب این سئوال ساده است! چون اولا تفکر سیاستگذاری راهبردی در اتحادیه های ملی کشاورزی و روستایی ما جایی ندارد، ثانیا ضرورت و الزام قرار گرفتن در زنجیره تامین و ارزش را یا نمی فهمیم یا کمتر توانایی درک آن را داریم. به نظر من، امروز زمان چرخش های عقلایی اتحادیه های ملی به سمت سیاستگذاری های صحیح و منطقی است. فصل خرید کشت و صنعت های زیان ده به امید سودآور نمودن آنها گذشته و اتحادیه های تعاون روستایی باید با منابع درآمدی حاصل از فروش آنها در زنجیره پسین و پیشین بخش کشاورزی ورود جدی داشته باشند.

در این راستا، خرید شرکت خدمات حمایتی و خرید یکی از پتروشیمی های با پیشرفت فیزیکی بالای ۹۵ درصد توسط اتحادیه مرکزی تعاونی های روستایی و کشاورزی کشور سیاست درستی است در راستای مدخلیت اتحادیه های ملی به زنجیره های کلان تولید در بخش کشاورزی کشور محسوب میگردد؛ باید به گونه ای مناسب، اتحادیه های ملی را به بازارهای سرمایه در بستر زنجیره های پرسود بخش کشاورزی سوق داد و چالش استهلاک شدید دارایی ها و «فقدان انباشت سرمایه جریان ساز» در بخش کشاورزی را درمان نمود. در ایتالیا و استرالیا اتحادیه های ملی کشاورزی پیوندهای قوی از طریق ارتباط با بازار پول و اعتبار از طریق خرید سهام بانکها، فروشگاه های زنجیره ای و هایپر مارکتها و مآلا، ابتیاع سریع سرمایه در گردش مناسب برای واحدهای تعاونی برقرار نموده اند. در ایالات متحده و هلند، اتحادیه های ملی کشاورزی بخش قابل ملاحظه ای از سهام شرکتهای تامین کننده کود، سم و بذر را در اختیار دارند در تعاونی های کانادا سهام قابل توجهی از شرکتهای تولیدکننده ماشین آلات کشاورزی نزد اتحادیه های مرکزی تعاونی های کشاورزی است و اتحادیه های ملی از امکانات و پتانسیلها و ظرفیتهای بازار سرمایه به خوبی بهره می برند. امروزه باید، حضور در فرا بورس را به اتحادیه های استانی و شهرستانی بسپاریم و از ظرفیتهای محلی و منطقه ای استفاده کنیم.


دکتر حسین شیرزاد

معاون وزیر جهاد کشاورزی و مدیرعامل سازمان مرکزی تعاون روستایی کشور

مطالب مرتبط

نظر شما

دسترسی سریع به آرشیو روزنامه

  • دسترسی سریع

  • پربازدید ترین ها

    آخرین اخبار