وقوع انقلاب اسلامی در ایران وفروپاشی نظام دوقطبی در جهان رویکرد غرب را به اسلام تغییر داد واسلام در برابر غرب لیبرال قرار گرفت. اسلام هراسی توسط غرب در بستر سیاست راهبردی اسلام ستیزی در خارج از جهان اسلام دامن زده شد. سپس برای ایجاد تفرقه در جهان اسلام گفتمان اسلام سنی را در مقابل گفتمان شیعه، که چمهوری اسلامی ایران نماینده آن بود، قرار دادند.

تاریخ انتشار:۱۳۹۸/۰۴/۲۴ - ۱۸:۴۰ کد خبر : 63426

غرب پس از پیروزی انقلاب اسلامی متوجه قدرت نرم شیعه شد و دریافت که استقلال طلبی، آزادی خواهی، ظلم ستیزی و عدالت خواهی مفاهیمی هستند که به زودی مرزهای ایران را در می نوردند و زمینه دولت اسلامی را در سایر کشورهای اسلامی فراهم خواهند آورد. از این رو پروژه شیعه هراسی و ایران هراسی در برنامه کار کشور های سلطه گر غربی قرار گرفت. مقاله حاضرنگاهی است به علل واهداف شیعه هراسی وایران هراسی وتلاشی برای یافتن راههای مقابله با این پروژه است. به نظر می رسد راهکارهایی چون ارتقای آگاهی وهشیاری سیاسی، حفظ وحدت و استفاده صحیح از ظرفیت های فرهنگی ایران اسلامی و استفاده از دستاوردهای ارزشمند فرهنگ و ارزشهای دینی و ادبیات فارسی برای ارتقای آگاهیهای فرهنگی مردم جهان می تواند در رویارویی با شیعه هراسی وایران هراسی موثر افتد.

تشیع همواره به عنوان مذهبی عقلانی و متکی بر نظام اجتماعی عادلانه و همراه با تسامح مطرح بوده است. در تاریخ تمدن اسلامی نیز حاکمیت سلسله های شیعی چون آل بویه و صفویه با شکوفایی علمی و توسعه فرهنگی همراه بوده است. از طرفی بسیاری از شخصیت های برجسته در تمدن اسلامی که رویکردی عقلانی داشته اند شیعه بوده یا گرایش های شیعی داشتند . بزرگانی چون فارابی، ابن سینا و ابوریحان بیرونی از آن جمله اند. اما شیعیان در تاریخ پر فراز و نشیب مکتب خویش در تعامل و تقابل با قدرتهای جهانی روشهای مختلفی را برگزیدند: از مبارزات رودررو تا مدارا و تقیه و مصالحه و روشنگری و خنثی سازی تبلیغات دشمن . اما در دهه های اخیر و خصوصا پس از پیروزی انقلاب اسلامی ایران، که بار دیگر تشیع را به عنوان مکتبی در تضاد با ظلم و بی عدالتی در جهان مطرح نمود، جهان اسلام با پدیده های مهم فرهنگی در سطح جهان روبرو شده است که لازمه رویارویی با آنها شناخت صحیح آنها و یافتن راههای مقابله با آنهاست. یکی از مهمترین پدیده هایی که از اواخر قرن بیستم ، جهان اسلام را تهدید کرده است اسلام هراسی و به دنبال آن شیعه هراسی و ایران هراسی بوده است.
اسلام هراسی و شیعه هراسی را می توان به عنوان ترس یا تنقر از اسلام (تشیع)، مسلمانان و فرهنگ اسلامی (شیعی ) بویژه زمانی که ترس از آن بعنوان یک نیروی سیاسی مطرح باشد تعریف نمود. اسلام هراسی یک پدیده چند وجهی است که دارای ابعاد مختلف سیاسی، فرهنگی ، اقتصادی، و اجتماعی است که خصوصا در بعد فرهنگی به رفتار مسلمانان و شیعیان از منظر دیگران می پردازد. اسلام هراسی و شیعه هراسی جوامع بشری را برای مسلمانان و غیر مسلمانان ناامن می کند و از این رو در بعد اجتماعی نیز اهمیت می یابد. از نظر سیاسی نیز باید گفت با فروپاشی نظام دو قطبی جهان و وقوع انقلاب اسلامی ایران ، اسلام در مقابل غرب لیبرال دموکرات قرار گرفت و آتشی را که غرب رو به سوی شرق کمونیست گرفته بود، متوجه جوامع اسلامی کرد.
با نزدیک شدن به پایان قرن بیستم امپراتوری های استعماری از هم پاشیده شد و تردید های جدی درباره امکان موفقیت هر شکل نظام سوسیالیستی در برابر سرمایه داری لیبرال بر انگیخته شد. این مساله سبب ایجاد موج جدید ناسیونالیسم شد و از جانب دیگر مرزهای جغرافیایی ، قومی و روانشناختی دچار فشار و تنش شد. این شرایط بستری مهیا برای هژمونیک شدن نوعی دیگر از امپریالیسم در عرصه جهانی شد. فوکویاما از طریق نظریه «پایان تلخ» تلاش کرد تفوق اندیشه های غربی لیبرالی دموکراسی را نشان دهد و هانتینگتون منازعه در جهان را دارای ماهیتی فرهنگی، تمدنی و هویتی دانست. بر اساس این نظریات غرب رهبری نظام جهانی را برعهده داشت .
در این میان ادوارد سعید با نگارش اثر مهمش «شرق شناسی» نسبت به رویکرد هژمونیک غرب واکنش نشان داد . سعید گفتمان شرق شناسی را نژاد پرستانه، سلطه جویانه و با هدف کنترل شرق توسط غرب دانست. به اعتقاد سعید دربازنمایی شرق شناسانه از دنیای عرب و مسلمان، آنان مردمی تنبل، فاقد شور زندگی و انگیزه تغییر و فاقد روح ابتکار عمل معرفی شده اند. آنها نمی توانند تغییری ایجاد کنند و برای هر نوع پیشرفتی نیازمند غرب هستند.وی در کتاب شرق شناسی، غرب را به تقسیم انسانها به ما و آنها و بیگانه شمردن هر آنچه که غیر غربی است متهم کرده و تلاش می کند با گفتمان شرق شناسی که توانایی ها و قابلیت های شرق و مسلمانان را نادیده می گرفتند، مقابله کند. وی دولتهای استبدادی در کشور های اسلامی را عامل استعمار می داند و مبارزه با دیکتاتوری را از وظایف روشنفکران جامعه می داند.در این مقاله با نگاهی به علل شیعه هراسی وایران هراسی در جهان تلاش می شود تا راهکارهایی که می تواند با این پروژه استکباری مقابله کند شناسایی شوند.
علل رویارویی غرب با ایران و تشیع :
پیروزی انقلاب اسلامی در سال ۱۳۵۷ یکی از مهمترین تحولات در رویارویی با استبداد داخلی و خارجی بود. انقلاب به رهبری یک مرجع تقلید شیعه رهبری شد و برای اولین بار توجه دنیا را به جانب مذهب تشیع و پتانسیل و تهدیدات آن جلب کرد. انقلاب اسلامی ایران علاوه بر سرنگون کردن حکومتی استبدادی و وابسته به غرب در داخل سبب تضعیف هژمونی آمریکا در منطقه شد و روحیه بسیاری از مسلمانان جهان را تغییر داد.غرب پس از انقلاب اسلامی متوجه قدرت نرم شیعه شد و دریافت که استقلال طلبی، آزادی خواهی، ظلم ستیزی و عدالت خواهی مفاهیمی هستند که به زودی مرزهای ایران را در می نوردند و زمینه دولت اسلامی را در سایر کشورهای اسلامی فراهم خواهند آورد. از این رو پروژه شیعه هراسی و ایران هراسی در برنامه کار کشور های سلطه گر غربی قرار گرفت. بدون شک یکی از اهداف غرب در مقابله با تشیع و ایران، حفظ منافع خویش در کشور های اسلامی است. دسترسی نامحدود به منابع نفتی ،سرچشمه های اقتصادی و منابع انسانی در کشور های در حال توسعه اسلامی از منابع تامین بودجه کلان آمریکا و کشور های توسعه یافته اروپایی بوده است. .وقوع انقلابی از نوع انقلاب اسلامی ایران ، دست غرب را از رسیدن به این مواهب کوتاه و با بحرانهای اقتصادی مواجه می کرد. اهداف آمریکا وکشورهای سلطه گر غربی در اشغال افغانستان و عراق و برنامه ریزی برای حمله به ایران در همین راستاست. شکست آمریکا و هم پیمانانش در منطقه، که به دلیل مقاومت جمهوری اسلامی ایران و فعالیت های مستمر آن در حمایت از مستضعفان در منطقه خاورمیانه است، از دلایل بروز مشکلات اقتصادی در کشور های غربی در سالهای اخیر است. آنها برروی منابع نفتی عراق، سوریه و ایران حساب باز کرده و اینک ایران با حکومتی شیعی تنها قدرتی است که مانع رسیدن کشور های غربی به اهداف استعماریشان در منطقه شده است. از طرف دیگر منطقه غرب آسیا برای آمریکا به عنوان حیطه امنیتی بزرگترین هم پیمانان نظامی و اقتصادی آمریکا یعنی رژیم اسرائیل محسوب می شود. اسرائیل حافظ منافع آمریکا در منطقه و بزرگترین مانع برای رشد روحیه استکبار ستیزی مسلمانان است، پس آمریکا موظف به حمایت از امنیت این دولت جعلی است. به دلیل ضدیت تشیع انقلابی جمهوری اسلامی با سیاستهای ضد بشری رژیم صهیونیستی، این کشور همواره به عنوان یک دولت تهدید کننده موجودیت اسرائیل بوده است. امام خمینی (ره) در مقام رهبر انقلاب اسلامی و بنیانگذار جمهوری اسلامی از همان آغاز سیاست ضد صهیونیستی انقلاب اسلامی را معین نمود. وی اسرائیل را غده سرطانی منطقه خواند که باید محدود و دور انداخته شود و برای همبستگی مسلمانان علیه اسرائیل جمعه پایانی ماه مبارک رمضان را روز جهانی قدس نامید. اهمیت حفظ اسرائیل در منطقه از سیاست های راهبردی آمریکا و قدرتهای استکباری به حساب می آید، که رهبر معظم انقلاب اسلامی حضرت آیت الله العظمی خامنه ای مدظله العالی نیز به آن اشاره فرموده است :از اهداف اصلی ایجاد اختلاف میان مسلمانان و ترویج شیعه هراسی و ایران هراسی سرپوش گذاشتن جبهه استکبار بر مشکلات خود و حفاظت از رژیم غاصب صهیونیستی است . تمرکز جنگ تبلیغاتی بر مثلث ایران هراسی (با هدف انزوای جمهوری اسلامی در ساختار امنیتی، نظامی منطقه ای)، شیعه هراسی (با هدف جلوگیری از شکل گیری قطب نظامی، امنیتی و اقتصادی شدن شیعه در جهان اسلام ) و اسلام هراسی (با هدف تنش زایی میان مسلمانان و اقلیت های سایر ادیان مانند ایجاد جنگ فرقه ای در لبنان) خلاصه اقداماتی است که آمریکا و غرب به منظور طرح ریزی خاورمیانه جدید خود در دستور کار دارند و در این راستا اقدامات متعددی انجام داده اند. ترس ا ز اقتدار ایران در منطقه و خصوصا خلیج فارس اهرم دیگری است که آمریکا از آن برای ترساندن دولتهای عربی حاشیه خلیج فارس و در نتیجه تامین منافع آمریکا از طریق فروش اسلحه به آنان استفاده کرده است. با ایجاد اختلاف فرقه ای و دامن زدن به هراس از اتحاد شیعی ، آمریکا بهانه خوبی برای تاسیس پایگاههای نظامی خود در منطقه نیز پیدا کرده است.
روشهای مورد استفاده برای شیعه هراسی و ایران هراسی در جهان :
همانطور که اشاره شد شیعه هراسی و ایران هراسی از سیاست های راهبردی قدرت های استکباری برای مهار قدرت جمهوری اسلامی ایران به عنوان قدرتمندترین کشور منطقه غرب آسیا و جلوگیری از نفوذ فرهنگی و سیاسی آن می باشد . غرب برای نیل به هدف خود از تمامی امکانات خود اعم از قدرت رسانه ای، نظامی و سیاسی خود استفاده کرده است. تقریبا تمام رسانه های مهم جهان در اختیار غرب و یکصدا علیه ایران شیعی مشغول به کارند. در زمینه فرهنگی بازنمایی چهره ای عقب مانده از ایران از طریق غول رسانه ای غرب، ناموجه خواندن عقیده شیعی از طریق تاسیس کانالهای مختلف تلویزیونی و ایجاد تبلیغات منفی در مورد هر حادثه (چه مهم و چه کم اهمیت) در ایران و تعمیم آن به همه عقاید شیعی و تحقیر ایران در فرایند اخذ ویزا و جنگ طلب خواندن دولت ایران در منطقه و …. از روشهای هستند که دول استکباری برای رسیدن به اهداف خود استفاده کرده اند.
راهکارهای مقابله با پروژه شیعه هراسی و ایران هراسی :
اگرچه هجمه تبلیغاتی غرب سنگین ومقابله با آن دشوار به نظر می رسد ؛ اما راهکارهایی برای مقابله با شیعه هراسی و ایران هراسی پیشنهاد می شود که با برنامه ریزی های کوتاه مدت و بلند مدت می شود حتی الامکان به مقابله با پروژه شیعه هراسی و ایران هراسی رفت.
۱٫ آگاهی و اقتدار در عرصه سیاسی : لازمه مقابله با پروژه شیعه هراسی کسب آگاهی از سیاست های داخلی، منطقه ای و بین المللی است. در این مسیر آموزش سیاسی به منظور ارتقای رشد سیاسی و عقلانیت در رفتار به جای رفتار متعصبانه و کنش احساسی است. آگاهیهای سیاسی تنها محدود به سیاستمداران جمهوری اسلامی نیست که تنها در برخی وزارت خانه ها آموزش می بینند . بلکه به عموم جامعه اسلامی نیز ارتباط دارد. آموزش صحیح دولتمردان ، استفاده مناسب از مهارتها و تجارب آنان در پستهای سیاسی و مشورت کردن با نیروهای مجرب در سایر سازمانهایی که با مسائل سیاسی و جهانی ارتباط دارند و جامع نگری در اتخاذ سیاستها و گفتار و رفتار سیاسی سنجیده و خردمندانه می تواند نقش مهمی در پیشبرد سیاسیتهای قاطع و مفید برای جمهوری اسلامی داشته باشد. آگاهیهای سیاسی و ارتقای فرهنگی جامعه نیز از اهمیت ویژه ای برخوردار است. صدا و سیمای جمهوری اسلامی، نهاد ها و دستگاههای فرهنگی و تبلیغاتی، رسانه ها، نماز جمعه ها و تشکلهای مردم نهاد علاوه بر تاکید بر ارزشهای اسلامی و انقلابی باید در مسیر آگاهی بخشی و مسئولیت پذیری جامعه قرار گیرند و توسعه فرهنگی جامعه ایران را هدف خویش قرار دهند. در جامعه توسعه یافته فرهنگی مردم از موهبت نقد صحیح عملکردها، که سبب بهبود وضع سیاسی می شود، برخوردارند و از واکنشهای عجولانه و مبتنی بر احساس دوری می کنند. برخی رویدادهای سیاسی در داخل کشور به هدف استعمارگران جهانی در هراس از ایران و تشیع کمک کرده است و در واقع کسانی در داخل کشور با نشان دادن بعضی از عکس العمل های نسنجیده در مقابل سلطه طلبی های ناعادلانه غرب، ناخواسته به غرب خدمت کرده اند. خرد گرایی در سیاست با حفظ ارزشهای انقلابی و فرهنگی و سعه صدر و تحمل پذیری باید به تدریج در جامعه نهادینه شوند تا از بروز مشکلات و مضراتی که بعد از برخی از حوادث داخلی ایجاد می شود . پرهیز کرد.
۲٫انسجام و وحدت ملت ایران در داخل و امت اسلامی در خارج می تواند موانع موثری در برابر پروژه شیعه هراسی و اسلامی هراسی در جهان قرار دهد. از آنجا که پروژه شیعه هراسی در پی ایجاد اختلاف بین فرقه ها و مذاهب مختلف اسلامی است، از این رو برای مقابله با آن باید در جهت اتحاد و انسجام اسلامی کوشید. بی تردید اگر توهم شیعه هراسی با تعصبات کور گروههای افراطی و سلفی گره بخورد موجب مرز بندی سخت افزارانه نیروهای انسانی مسلمانان خواهد شد. و انسجام و همبستگی مذهبی آسیب جدی خواهد دید. تکثر فرهنگی و پذیرفتن اختلاف آرا و عقاید سایر مذاهب اسلامی از مهمترین راهکارهای مقابله با شیعه هراسی است. هدف پروژه شیعه هراسی جلوه دادن تشیع به عنوان مذهبی خارج از جریان اصیل اسلامی و مخالف سایر مذاهب اسلامی است. تعامل با پیروان و رهبران مذاهب اسلامی در جهان و توجه به مشکلات اقلیت های دینی و هموطنان اهل سنت در داخل ایران می تواند در مقابله با پروژه شیعه هراسی موثرافتد. سیاست رهبر معظم انقلاب اسلامی ایران نیز حفظ وحدت و انسجام در داخل و حمایت از مسلمانان مظلوم جهان در خارج بوده و هست که از اهمیت فوق العاده ای برخوردار می باشد .
۳٫ از دیگر راهکارهای مهم برای مقابله با پروژه شیعه هراسی استفاده صحیح از ظرفیتهای فرهنگی ایران اسلامی است. فرهنگ و ادبیات ایران همواره توانایی جذب افکار و قلبها را در سراسر جهان داشته است. ادبیات فارسی می تواند بازتاب روشن و موثری از فرهنگ ایران اسلامی باشد. برگزاری برنامه های فرهنگی با محوریت بعضی از آثار فاخر ادبیات پارسی و استفاده از پتانسیل عظیم شخصیت های برجسته دانشگاهی ایران چهره ای دلربا از فرهنگ ایرانی ترسیم می نماید . علی الخصوص که بسیاری از این آثار آمیخته با معارف شیعی نیز می باشند. تقویت کرسی های ایران شناسی و شیعه شناسی و حمایت از دانشجویان این رشته ها در دانشگاههای بزرگ جهان نیز می تواند به معرفی بهتر ایران و تشیع انجامد. زبان فارسی محمل ارزشمندی برای انتقال معارف شیعی بوده و هست که با حمایت و راه اندازی کرسیهای زبان فارسی و همراه کردن آن با برنامه های فرهنگی موثر تصویر کاذبی که از ایران در رسانه های جهانی منعکس می شود تصحیح خواهد شد. قطعا در این مسیر نقش رایزنی های فرهنگی جمهوری اسلامی ایران بسیار موثر است. برنامه های منظم، منسجم و مبتنی بر شرایط فرهنگی هر کشور می تواند نقش مهمی در معرفی جلوه رحمانی اسلام و تشیع داشته باشد. استفاده از دستاوردهای ارزشمند فرهنگ و ادبیات ایران برای ارتقای فرهنگی مردم در داخل نیز مفید بلکه ضروری است. اگر چه دانشگاهها و مراکز فرهنگی در جمهوری اسلامی در این مسیر تلاشهای قابل توجهی داشته اند، اما همچنان توجه به معارف شیعی در قالبهای ادبی، هنری، و …..ضروری به نظر می رسد. در واقع آشنایی جوانان با فرهنگ و ادبیات فارسی سبب تقویت هویت ملی گردیده و خود در ایجاد وحدت و انسجام ملی راهگشاست و سبب اصلاح رفتارهای اجتماعی در داخل و انعکاس چهره مناسبی از ایران و ایرانی در خارج می گردد.

نتیجه:
اسلام هراسی توسط غرب در بستر سیاست راهبردی اسلام ستیزی در خارج از جهان اسلام دامن زده شد. سپس برای ایجاد تفرقه در جهان اسلام گفتمان اسلام سنی را در مقابل گفتمان شیعه که ایران انقلابی نماینده آن بود قرار دادند، نهایتا اسلام سلفی افراطی و تکفیری در درون جهان اسلام زاده شد و با ایجاد رعب و وحشت در جهان پروسه اسلام ستیزی غرب را تکمیل کرد.برای مقابله با این سیاستها بهترین راهکارها عبارتند از : آگاهی های سیاسی، حفظ وحدت و استفاده صحیح از ظرفیت های فرهنگی ایران اسلامی در داخل وخارج ، بالا بردن روحیه تحمل پذیری و تعامل بیشتر میان سلیقه ها و سیاستها بر محور منافع ملی و عقل گرایی و پرهیز از خود کم بینی و خود بزرگ بینی در میان اقشار مختلف مردم و مسولین .

دکتر علی محمد حلمی
رایزن فرهنگی جمهوری اسلامی ایران، آتن

مطالب مرتبط

نظر شما

دسترسی سریع به آرشیو روزنامه

  • دسترسی سریع

  • پربازدید ترین ها

    آخرین اخبار